องค์ความรู้อนุรักษ์สวนทุเรียนนนท์ตามแนวพระราชดำริ จัดพิมพ์ครั้งที่ ๓

๔. ระบบนิเวศในสวนทุเรียนนนท์ สวนทุเรียนในจังหวัดนนทบุรีเป็นถิ่น ของการพัฒนาระบบนิเวศวิทยาทางการเกษตร โดยอาศัยความกลมกลืนของทรัพยากรกายภาพ (Physical resource) ทรัพยากรชีวภาพ (Biological resource) คุณภาพชีวิต (Quality of life) และคุณค่า การใช้ประโยชน์ของมนุษย์ (Human-usevalue) ส่งผลให้เกิดเป็นอัตลักษณ์ของชาวสวนนนทบุรี ที่มีความประณีตในการท�ำสวน การด�ำเนินวิถีชีวิต การสร้างค่านิยมและวัฒนธรรม ของการอยู่ร่วมกัน โดยมีพื้นฐานของการดูแลรักษาพันธุ์ทุเรียน กว่า ๑๐๐ พันธุ์ คู คลอง ร่องสวน วัด และชุมชน เป็นส�ำคัญ แต่เมื่อเกิดนโยบายให้จังหวัดนนทบุรี เป็นเขตที่อยู่อาศัย รองรับการขยายตัวของ กรุงเทพมหานคร จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงของ สวนทุเรียนขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ความ สัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบทั้ง ๔ ด้านข้างต้น เสียสมดุลไป (เกษม และ วิมลศรี, ๒๕๕๕; กิตติ และคณะ, ๒๕๕๖) นนทบุรีตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มภาคกลาง ตอนล่าง เป็นที่ราบตะกอนน�้ำท่วมถึง เพราะได้รับ อิทธิพลมาจากน�้ำเหนือ ที่หอบตะกอนดินและ แร่ธาตุหลากมาตามแม่น�้ำเจ้าพระยา พื้นดินจึง เกิดขึ้นมาจากการทับถมของดินตะกอนแม่น�้ำ การท�ำสวนทุเรียนในจังหวัดนนทบุรี ต้องยกร่อง เพราะอิทธิพลจากน�้ำขึ้นน�้ำลง สวนผลไม้ในจังหวัด นนทบุรีมักจะอยู่ติดต่อกันเป็นบริเวณกว้ าง เชื่อมต่อกันโดยร่องสวนจากแถบพื้นที่ริมแม่น�้ำ ล�ำคลอง ความต่อเนื่องของพื้นที่ริมฝั่งดัดแปลง โดยชาวสวนที่มีประสบการณ์ในการน�ำทรัพยากร รอบบ้านมาสร้างประโยชน์แบบยั่งยืนอย่างแท้จริง (เกษม, ๒๕๕๗) ความอุดมสมบูรณ์ของดินและคุณภาพน�้ำ จากผลการตรวจวิเคราะห์ธาตุอาหารพืชในดิน พบว่าดินในพื้นที่ท�ำการเกษตรของจังหวัดนนทบุรี มีลักษณะเนื้อดินเป็นดินเหนียวเป็นส่วนใหญ่ โดยมีค่า pH ของดิน ๔.๒-๖.๖ มีปริมาณอินทรียวัตถุ ในระดับปานกลางถึงสูง มีธาตุฟอสฟอรัสและ โพแทสเซียมในดิน อยู่ในระดับสูงถึงสูงมากและ มีธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมสูง ส่วนคุณภาพ น�้ำนั้น พบว่า มีค่า pH อยู่ในช่วง ๖.๘-๖.๙ ค่า EC อยู่ในช่วง ๐.๕๒-๐.๖๕ dS/m และมีค่าไบคาร์บอเนต (HCO-๓) อยู่ในช่วง ๒.๙๖-๓.๖๔ meq/liter (กิตติพงษ์ และคณะ, ๒๕๕๐) ระบบนิเวศที่เกิดจากความหลากหลาย ของพืชปลูกภายในสวนทุเรียนเมืองนนท์ ล้วนมี เหตุผลในการเลือกปลูกของชาวสวนที่สืบทอด ภูมิปัญญามาตั้งแต่สมัยโบราณ ต้นไม้แต่ละต้น จะเอื้อประโยชน์ให้แก่กันเองภายในสวน ถึงแม้ ทุเรียนจะเป็นพันธุ์ไม้หลัก สภาพพื้นที่ของสวนจังหวัดนนทบุรี 10