โครงการศึกษาประวัติสวนทุเรียนนนท์ ฯ

4 สาหรับกุลสตรีต่างๆ เพราะสมัยนั้นจะมีสถาบันที่อาจศึกษาหาความรู้ชั้นดีได้ก็แต่ในวังหลวง เท่านั้น” (โครงการไทยศึกษา, 2527: 21) ใ นขณะที่ท ร ง ใ ช้ชี วิ ต เ ป็นข้ า หล ว ง อยู่ ใ น วั ง สม เ ด็ จ ย่ า ไ ด้ ท ร ง เ ล่ า เ รี ยนหนั ง สือกับ หม่อมเจ้าหญิง มัณฑารพ กมลาศน์ ซึ่งอยู่ในวังของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร ผู้เป็น บิดา ซึ่งวังนี้อยู่ใกล้กับโรงพักสาราญราษฎร์ สี่กั๊กพระยาศรี สมเด็จย่าทรงโปรดโรงเรียนนี้มาก แต่ทรงได้ เรียนอยู่ที่นี่ประมาณเดือนเศษโรงเรียนก็ได้ปิดกิจการไป ทาให้พระองค์ต้องกลับไปอยู่ที่สวนสี่ฤดูอีกครั้ง ต่อมาพระองค์ถูกส่งตัวให้ไปอยู่ที่พระตาหนักอันเป็นที่ประทับของสมเด็จพระพันวัสสาฯ ใน พระบรมมหาราชวัง และเข้ารับการศึกษาเล่าเรียนในโรงเรียนใกล้กับพระบรมมหาราชวังนั่นเอง แต่เรียน ได้ไม่นานมากนัก โรงเรียนนี้ก็ได้ปิดกิจการไปอีกเช่นเดียวกัน จากนั้นสมเด็จฯ เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร โปรดเกล้าให้สมเด็จย่าเข้า เรียนที่โรงเรียนสตรีวิทยา ตั้งอยู่ตาบลตึกดิน ตรงข้ามกับโรงเรียนสตรีวิทยาในปัจจุบัน แต่เนื่องจากยังทรง พระเยาว์นัก การเดินทางไปมาไม่สะดวก คุณพระพี่เลี้ยงจันทร์ จึงนาพระองค์ไปฝากไว้กับคุณหวน หงสกุล ซึ่งมีบ้านอยู่ใกล้โรงเรียน โดยมีญาติของคุณหวนเป็นเพื่อนนักเรียนเดินทางไปเรียนที่โรงเรียนด้วยกัน ในระหว่างที่สมเด็จย่ากาลังศึกษาอยู่ที่โรงเรียนสตรีวิทยานั้น พระองค์ได้รับข่าวร้ายว่า พระชนนี คาเกิดอาการป่วยหนักอยู่ที่บ้านป้ามาแถวมีนบุรี พระองค์จึงเสด็จไปกับป้าซ้วย พี่สาวของแม่เพื่อไปรับ พระชนนีคาถึงมีนบุรี และพากลับมาที่กรุงเทพฯ แต่กลับมาอยู่ที่บ้านได้ไม่นานพระชนนีคาก็ถึงแก่กรรมใน ที่สุด ในขณะนั้นสมเด็จย่า เพิ่งมีพระชนมายุได้เพียง 9 พรรษาเท่านั้น ซึ่งสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้า กัลยาณิวัฒนา ทรงบรรยายเหตุการณ์ครั้งนั้นไว้ว่า “แม่ไปรับแม่คากับป้าซ้วย และจาการเดินทางกลับจากมีนบุรีด้วยเรือพายทางคลองแสน แสบได้อย่างติดตา แม่คานอนเจ็บหนักในเรือ ป้าซ้วยเป็นผู้พายและคัดท้าย แม่พยายามช่วยพาย อยู่ข้างหน้า แต่ก็พายไม่ค่อยเป็น กลับถึงบ้านไม่นานเท่าไร แม่คาก็เสียชีวิตไป หลังจากที่เผาศพ แม่คาแล้ว แม่อยู่บ้านไม่ถึงเดือนอาหวนก็ส่งคนมาตามกลับ” (สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ, 2523 อ้างถึงใน โครงการไทยศึกษา, 2527: 23) ครั้นเมื่อพระชนนีคาถึงแก่กรรมแล้ว สมเด็จย่า จึงอยู่ในพระอุปการะของสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และสมเด็จฯ เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร มาตลอด แต่ยังคงพานักที่บ้านของคุณหวน หงสกุล อยู่เช่นเดิม เพื่อความสะดวกในการเดินทางไป โรงเรียนอีกประมาณปีเศษ แต่ระหว่างที่อยู่ที่บ้านของคุณหวน หงสกุล นั้น ในวันหนึ่งขณะที่พระองค์กาลัง